Posted in Հեռավար ուսուցում, Քաղաքագիտություն

ԱՐՏԱՔԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հայաստանը շարունակել է սերտ համագործակցությունը միջազգային միջնորդների՝
ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի խաղաղ
կարգավորման ուղղությամբ, որի հիմքում ընկած են եղել միջազգային իրավունքի հիմնարար
սկզբունքները, մասնավորապես, ժողովուրդների իրավահավասարությունը և ինքնորոշման իրավունքը։ Արցախի կարգավիճակը և անվտանգության ապահովումը բանակցային գործընթացում
Հայաստանի առաջնահերթ գերակայություններն են:
2019 թ․ ընթացքում տեղի են ունեցել մի շարք հանդիպումներ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների (Դավոս-22.01.2019 թ. (ոչ պաշտոնական), Վիեննա-29.03.2019 թ.), ԱԳ նախարարների (Փարիզ16.01.2019 թ., Մոսկվա-15.04.2019 թ., Վաշինգտոն-20.06.2019 թ., Նյու Յորք-23.09.2019 թ., Բրատիսլավա04.12.2019 թ.) միջև՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական
ներկայացուցչի միջնորդությամբ և մասնակցությամբ։ Հանդիպումների ընթացքում պայմանավորվածություններ են ձեռք բերվել խաղաղության հաստատման համար նպաստավոր միջավայր
ձևավորելու և բնակչությանը խաղաղության նախապատրաստելու վերաբերյալ: Հայկական
կողմի գործադրած ջանքերի շնորհիվ հունիսի 28-ին Կարմիր խաչի օգնությամբ Ադրբեջանից
Հայաստան է վերադարձվել 2017 թվականին գերության մեջ հայտնված Զավեն Կարապետյանը:
Նոյեմբերի 17-21-ը տեղի է ունեցել Հայաստանի, Արցախի և Ադրբեջանի ԶԼՄ ներկայացուցիչների փոխանակման ծրագիրը. իրականացվել է համաժամանակյա այցելություն համապատասխանաբար Ադրբեջան, Հայաստան և Արցախ: Ծրագիրն իրագործվել է բոլոր կողմերի
գործուն մասնակցությամբ՝ կառավարական մակարդակով, ծրագրին լիարժեք մասնակցություն է
ունեցել նաև Արցախը։
ՀՀ առաջնահերթությունների շարքում են եղել Հայոց ցեղասպանության միջազգային
ճանաչումը և դատապարտումը, ինչպես նաև Հայաստանի ակտիվ ներգրավվածությունը ցեղասպանությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների կանխարգելմանն ուղղված միջազգային
հանրության ջանքերին: 2019 թվականի ապրիլի 10-ին Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնն
ստորագրել է ապրիլի 24-ը Հայոց ցեղասպանության հիշատակի ազգային օր ճանաչելու մասին
7
հրամանագիրը: 2019 թվականի ապրիլի 10-ին Իտալիայի Պատգամավորների պալատն ընդունել է
նախաձեռնություն, որով կոչ է արել Իտալիայի կառավարությանը ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը:
2019 թվականի ապրիլի 26-ին Պորտուգալիայի Խորհրդարանը Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող
բանաձև է ընդունել: 2019 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատի,
իսկ դեկտեմբերի 12-ին ԱՄՆ-ի Սենատի կողմից ընդունվել են Հայոց ցեղասպանությունը
ճանաչող և դատապարտող բանաձևեր:
Հաշվետու տարվա ընթացքում Հայաստանը նախագահել է Եվրասիական տնտեսական
միության մարմիններում: 2019 թվականի հունվարի 25-ին ՀՀ վարչապետը Եվրասիական տնտեսական
հանձնաժողովում ներկայացրել է ՀՀ նախագահության առաջնահերթությունները: Տարվա ընթացքում
ուշադրության կենտրոնում են եղել ԵԱՏՄ էլեկտրաէներգետիկական և գազի ընդհանուր շուկաների
ձևավորման, էներգակիրների միասնական գնագոյացման, թվային տրանսպորտային միջանցքների,
«Վերին Լարս» անցակետի հետ կապված հարցերը։ «Վերին Լարս» անցակետում մաքսային
գործառնությունների իրականացմանն առնչվող խնդիրների լուծման ուղղությամբ օպերատիվ
քայլեր ձեռնարկելու նպատակներով Հայաստանն այնտեղ կունենա մաքսային կցորդ:
ՀՀ վարչապետի նախագահությամբ կայացել է Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն
խորհրդի երեք նիստ՝ մայիսի 29-ին՝ Նուր-Սուլթանում, հոկտեմբերի 1-ին՝ Երևանում և դեկտեմբերի
20-ին՝ Սանկտ Պետերբուրգում։ Հայաստանի նախագահության ընթացքում ակտիվ ջանքեր են
գործադրվել Միության՝ երրորդ երկրների հետ համագործակցության խորացման ուղղությամբ:
Հոկտեմբերի 1-ին բարձրագույն խորհրդի երևանյան նիստին ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ
մասնակցել են Սինգապուրի, Իրանի և Մոլդովայի ղեկավարները: Եվրասիական տնտեսական
միության և Սինգապուրի միջև ստորագրվել է երկու համաձայնագիր՝ տնտեսական համագործակցության մասին շրջանակային համաձայնագիրը և Եվրասիական տնտեսական միության, նրա
անդամ պետությունների և Սինգապուրի Հանրապետության միջև ազատ առևտրի մասին համաձայնագիրը: Երևանում անցկացվել է «Եվրասիական աշխարհամասի տարանցիկ ներուժը»
խորագրով երկօրյա միջազգային համաժողով: Հոկտեմբերին ստորագրվել է ԵԱՏՄ-ի և Սերբիայի
միջև ազատ առևտրի մասին համաձայնագիրը, ինչպես նաև ուժի մեջ են մտել ԵԱՏՄ-Չինաստան
առևտրատնտեսական համագործակցության մասին համաձայնագիրը և ԵԱՏՄ-Իրան ազատ
առևտրի գոտու մասին ժամանակավոր համաձայնագիրը: Գրեթե մեկ տարի տևած բանակցությունները պսակվել են հաջողությամբ. ձեռք է բերվել Իրանի տարածքով կենդանի կենդանիների տարանցիկ արտահանման համաձայնություն:
Հաշվետու տարում շարունակվել են քայլեր ձեռնարկվել ՀԱՊԿ շրջանակներում իրականացվող
համագործակցության հետագա խորացման ու կատարելագործման ուղղությամբ։ Կառույցի մյուս
8
անդամ երկրների հետ համագործակցությամբ սահմանվել և ընդունվել են ՀԱՊԿ-ում դիտորդ և
գործընկեր պետությունների կարգավիճակների համար տրվող չափորոշիչները:
Նոյեմբերի 28-ին անցկացված Հավաքական անվտանգության խորհրդի համատեղ նիստի
արդյունքում ընդունվել է Հայաստանի նախաձեռնությամբ ՀԱՊԿ նորմատիվ իրավական ակտերում
փոփոխություններ կատարելու մասին ՀԱՊԿ ՀԱԽ որոշումը, որը մասնավորապես վերաբերում է
ՀԱՊԿ ԳՔ նշանակման, վերջինիս լիազորությունների վաղաժամ դադերացման ընթացակարգերի
հստակեցմանը։
Հաշվետու տարում ՀԸԳՀ վավերացման համար անհրաժեշտ ներպետական ընթացակարգերի
ավարտի մասին Եվրոպական խորհրդի և ԵՄ խորհրդի գլխավոր քարտուղարությանը հայտնել են
Միացյալ Թագավորությունը, Ռումինիան, Ֆինլանդիան, Հունգարիան, Սլովակիան, Չեխիան,
Կիպրոսը, Գերմանիան, Իռլանդիան։ Շվեդիան, Խորվաթիան, Սլովենիան և Նիդեռլանդները ևս
ավարտին են հասցրել ՀԸԳՀ վավերացման համար անհրաժեշտ ընթացակարգերը։ 2019 թվականի
հունիսի 1-ին հաստատվել է ՀԸԳՀ՝ շուրջ 200 միջոցառում ներառող կիրարկման ճանապարհային
քարտեզը, որը Գործընկերության խորհուրդը ողջունել է հունիսի 13-ին Բրյուսելում կայացած նիստի
ընթացքում:
Հաշվետու ժամանակահատվածում ավարտվել են ԵՄ-ի կողմից 2018 թվականի գործողությունների ծրագրի շրջանակում Հայաստանին տրամադրվող 36 միլիոն եվրո դրամաշնորհային 2
համաձայնագրերի ստորագրման և հաստատման գործընթացները: Զգալիորեն աճել է ԵՄ-ի կողմից
Հայաստանին տրամադրվող ֆինանսական աջակցությունը: Մասնավորապես, 2019 թվականին
տարեկան գործողությունների ծրագրի շրջանակներում Հայաստանին տրամադրվող գումարը
կազմել է 40 միլիոն եվրո, որին ավելացել է ևս 25 միլիոն եվրո հովանոցային ֆոնդի շրջանակում՝
կազմելով ընդհանուր առմամբ 65 միլիոն եվրո, որը գրեթե երկու անգամ գերազանցում է 2018
թվականի տարեկան գործողությունների ծրագրով նախատեսված գումարը: Նշված դրամաշնորհային
3 համաձայնագրերն արդեն համաձայնեցվել են եվրոպական կողմի հետ, քննարկվել են շահագրգիռ
կողմերի միջև և առաջիկայում կստորագրվեն: Քննարկվել և նախանշվել են նաև ԵՄ-ի կողմից
2020 թվականի գործողությունների ծրագրի շրջանակներում ՀՀ-ին տրամադրվող դրամաշնորհի
ուղղությունները, որոնց ընդհանուր գումարը ևս կկազմի առնվազն 65 միլիոն եվրո:
Դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատվել Հյուսիսային Մակեդոնիայի,
Դոմինիկայի Ընկերակցության, Ջիբութիի հետ։ Հաշվետու ժամանակահատվածում ՀՀ քաղաքացիների համար սահմանվել է առանց մուտքի արտոնագրի ռեժիմ Կատարի Պետության և Սերբիայի
Հանրապետության կողմից, իսկ փոխադարձության սկզբունքով՝ Չինաստանի Ժողովրդական
Հանրապետության:
9
Տարեսկզբին Կատարի Պետությունում բացվել է ՀՀ դեսպանություն և նշանակվել ռեզիդենտ
դեսպան: Նպատակ ունենալով զարգացնելու Մաղրիբի երկրների հետ հարաբերությունները՝
Հայաստանը ոչ ռեզիդենտ դեսպան է հավատարմագրել Թունիսում և Մարոկկոյում: Կառավարությունը որոշում է ընդունել Իսրայելի Պետությունում և Եթովպիայում ՀՀ դեսպանություններ բացելու
մասին։
2019 թվականին Հայաստանում բացվել է Մեքսիկական Միացյալ Նահանգների պատվո
հյուպատոսությունը, Չիլիի պատվո հյուպատոսությունը և Ուրուգվայի գլխավոր հյուպատոսությունը։
Երևանում դեսպանություններ բացելու որոշում են կայացրել Սլովակիայի, Սերբիայի և
Նիդեռլանդների կառավարությունները:
Հաշվետու տարում շարունակվել են Ռուսաստանի հետ բոլոր ուղղություններով դաշնակցային
հարաբերությունների և ռազմավարական գործընկերության հետագա ամրապնդմանն ու ընդլայնմանն ուղղված ջանքերը։ Տարին նշանավորվել է բարձր և բարձրագույն մակարդակներում
քաղաքական ակտիվ երկխոսությամբ, տարածաշրջանային և միջազգային հարթակներում
քայլերի համակարգմամբ, տարբեր բնագավառներում սերտ համագործակցությամբ։
Տարվա ընթացքում պահպանվել է ԱՄՆ-ի հետ տարբեր մակարդակներում ակտիվ
երկխոսությունը: Մայիսի 7-ին Երևանում տեղի է ունեցել հայ-ամերիկյան ռազմավարական
երկխոսության անդրանիկ նիստը: ԱՄՆ-ի կառավարությունը 2019 թվականին ՀՀ-ին հատկացվող
օժանդակությունն ավելացրել է շուրջ 40 տոկոսով՝ հասցնելով շուրջ 60 միլիոն ԱՄՆ-ի դոլարի,
որից ԱՄՆ-ի միջազգային զարգացման գործակալության կողմից Հայաստանի տնտեսական
աճի խթանմանը միտված ծրագրի շրջանակներում հատկացվել է շուրջ 11.2 միլիոն ԱՄՆ-ի դոլար,
իսկ արդյունավետ կառավարմանը միտված ծրագրի շրջանակներում՝ շուրջ 13.4 միլիոն ԱՄՆ-ի դոլար:
Հայաստանի Հանրապետությունը շարունակել է խորացնել իր ներգրավվածությունը
Միավորված ազգերի կազմակերպության կառույցներում: Մարտի 22-ին Հայաստանն ստանձնել է ՄԱԿ-ի
Կանանց կարգավիճակի հարցերով հանձնաժողովի (CSW) նախագահությունը: Հոկտեմբերի 17-ին
Հայաստանն ընտրվել է Մարդու իրավունքների խորհրդի անդամ՝ 2020-2022 թթ․ ժամանակահատվածի
համար։ Դեկտեմբերի 12-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան միաձայն ընդունել է հուլիսի 20-ը Շախմատի համաշխարհային օր հռչակելու մասին Հայաստանի նախաձեռնած բանաձևը: Հաշվետու
տարվա ընթացքում Հայաստան-Եվրոպայի խորհուրդ (ԵԽ) օրակարգն առանձնացել է նշանակալի
ակտիվությամբ: Հունիսին ազդարարվել է Հայաստան-Եվրոպայի խորհուրդ քառամյա (2019-2022 թթ.)
գործողությունների ծրագրի մեկնարկը։
10
Ձևավորվել է Կիպրոս-Հայաստան-Հունաստան համագործակցության եռակողմ ձևաչափը:
Պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել 2020 թ․ Երևանում Կիպրոս-Հայաստան-Հունաստան ձևաչափով գագաթնաժողով անցկացնելու վերաբերյալ: Մերձավորարևելյան տարածաշրջանի կայունության
ապահովմանն ուղղված քաղաքականության շրջանակներում 2019 թվականի փետրվարից Սիրիայում
գործում է հայկական մարդասիրական առաքելությունը, որը նպատակ ունի օժանդակություն
ցուցաբերելու հումանիտար ծանր վիճակում հայտնված մեր հայրենակիցներին և սիրիացի
բարեկամ ժողովրդին:
Հաշվետու տարվա ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության և մի շարք միջազգային
ֆինանսական կառույցների միջև հաստատվել են համագործակցության ծրագրեր, այդ թվում՝
Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Համաշխարհային բանկի, Ասիական զարգացման բանկի,
Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի կողմից: Համագործակցության հաստատված
ծրագրերի ընդհանուր բյուջեն գերազանցում է 1.6 միլիարդ դոլարը և ուղղված է լինելու Հայաստանի
ֆինանսատնտեսական, ենթակառուցվածքային, մարդկային կապիտալի ու մի շարք այլ ոլորտների
զարգացմանը:

Posted in Հեռավար ուսուցում, Անգլերեն, Թարգմանություններ

Magical lavash

He took half of the lavash from the sack. Then suddenly, miraculously, a bandit appeared in front of Naghash.
“It’s you who stole my lavash, give it back right now.”
“My mother baked this lavash” Naghash yelled.
The terrified robber retreated and whispered․
“My Lord it’s a miracle, magical lavash”
And the bandit begged “Take whatever you want for your lavash”
“I don’t need the stolen treasures, and lavash will become an ordinary bread in your hands․ If you’re hungry then eat it” said Naghash.
Naghash wandered for a long time and the unfamiliar roads brought him to a foreign land where a gray-haired old man stood in front of him.
“Who are you”
“It’s me Naghash”

Posted in Հեռավար ուսուցում, Պատմություն, Թարգմանություններ

Պարող մոլուցքը միջնադարում․ Անհայտ հիվանդություն, որը ստիպում էր մարդկանց պարել

Танцевальная чума 1518 года: как случилась средневековая ...
400 մարդ անհայտ պատճառով պարում էր մոտ մեկ ամսվա ընթացքում, մինչև հյուծումից չմահացան։

Միջնադարում շատ տարօրինակ բաներ են տեղի ունեցել. Օրինակ ՝ որոշ մարդիկ կարծում էին, որ նրանք պատրաստված են ապակուց: Ինչպես նաև բնակիչները անպաշտպան էին տարբեր հիվանդությունների դեմ․ Բոլորը գիտեն սև մահվան մասին`ժանտախտի համաճարակ, որը խլեց միլիոնավոր մարդկանց կյանքեր ամբողջ Եվրոպայում: Բայց քչերը լսած կլինեն պարող ժանտախտի մասին , տարօրինակ հիվանդություն, որը գրավել էր Եվրոպան տասնչորսերորդ տասնյոթերորդ դարերին։

Այս երևույթի մասին առաջին անգամ խոսվել է 1374 թ․ -ին։ Սուրբ Հռոմեական կայսրության քաղաքներից մեկում՝ Աաքենում, մի քանի տասնյակ մարդիկ սկսել էին պարել հենց փողոցների կենտրոնում: Նրանք մի քանի օր շարունակ պարում էին, մինչև մահանում էին հյուծվածությունից: Աստիճանաբար պարային մոլուցքը (այս երևույթը մեկ այլ անուն ունի «Dancing mania») սկսեց տարածվել ամբողջ երկրում և հանդիպել այլ քաղաքներում: Եվ հետո մարդկանց տարօրինակ պահվածքի մասին տեղեկատվություններ սկսեցին գալ նաև արտասահմանից. Մարդիք պարում էին մինչև ուժի լիակատար կորուստ Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Իտալիայում … ։

Continue reading “Պարող մոլուցքը միջնադարում․ Անհայտ հիվանդություն, որը ստիպում էր մարդկանց պարել”

Posted in Հեռավար ուսուցում, Էկոլոգիա

Օզոնային շերտ

ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ ընդունեց ...
Օզոնային շերտը վերնոլորտում, մթնոլորտի 20–30 կմ բարձրություններում գտնվող շերտ է, որտեղ գտնվում է ամբողջ մթնոլորտային օզոնի մոտ 90%-ը: Շերտի առավելագույն խտությունը 22-25 կմ սահմաններում է: Բևեռներում օզոնային շերտի ներքին սահմանն իջնում է մինչև 7–8 կմ, իսկ հասարակածում բարձրանում է մինչև 17–18 կմ:

Վերնոլորտային օզոնը ներգործում է մթնոլորտի ջերմային ռեժիմի վրա, ակտիվացնում օքսիդացման շարժընթացները մթնոլորտում, և, ամենակարևորը, կլանում է Արեգակի վնասակար կարճալիք անդրամանուշակագույն ճառագայթների հիմնական մասը, որը վնասակար ազդեցություն է թողնում կենդանի օրգանիզմների վրա:

Վերնոլորտում օզոնը քայքայվում է Արեգակի անդրամանուշակագույն ճառագայթների և քայքայող այլ նյութերի ազդեցությամբ ընթացող լուսաքիմիական ռեակցիաների, նաև մարդահարույց այլ շարժընթացների հետևանքով: Վերնոլորտային օզոնի 1%-ով նվազումը 2%-ով բարձրացնում է Արեգակի անդրամանուշակագույն ճառագայթման սաստկությունը, ինչը հանգեցնում է բուսականության վերարտադրողականության նվազման և գենետիկական ձևափոխումների՝ մաշկաբորբերի, մաշկի քաղցկեղի, վարակիչ հիվանդությունների, աչքի ոսպնյակի մթագնման, իմունիտետի թուլացման, պլանկտոնի զանգվածի նվազման և այլն:
1985-ին Երկրի հարավային բևեռում հայտնաբերվել է օզոնային խոռոչ, որտեղ օզոնի քանակը կտրուկ (մինչև 50%) նվազում է: Օզոնային խոռոչի չափերը փոփոխական են. այն նկատելի է հոկտեմբերի կեսերին, անհետանում է նոյեմբերի կեսերին: Օզոնային խոռոչն առաջանում է մթնոլորտ արտանետված նյութերի (քլորֆտորածխածիններ, հիդրոքլորֆտորածխածիններ, մեթիլքլորոֆորմ, մեթիլբրոմիդ) և դրանց օգտագործմամբ արտադրված նյութերի քայքայող ազդեցությունից:
Օզոնը (O3) թթվածին քիմիական տարրի այլաձևությունն է: Այն սուր, թարմության կամ էլեկտրականության հոտով կապույտ գազ է: Թունավոր է և պայթյունավտանգ, քայքայում է էրիթրոցիտները, գրգռում աչքերն ու շնչառական ուղիները: Բնականոն պայմաններում օզոնը 1,62 անգամ ծանր է օդից: Ուժեղ օքսիդիչ է, հեշտությամբ քայքայվում է (O3= O2 + O), օքսիդացնում է գրեթե բոլոր մետաղները՝ բացառությամբ ոսկու, պլատինի և իրիդիումի, առաջացնում է օրգանական և անօրգանական օզոնիդներ: Օզոնն ունի սպիտակեցնող և ախտահանիչ հատկություններ: Բնության մեջ առաջանում է թթվածնից՝ ամպրոպային պարպման ժամանակ, կամ Արեգակի անդրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ: Մթնոլորտում օզոնի ընդհանուր զանգվածը կազմում է 4.109 տ: Ամռանն ու գարնանը օզոնի պարունակությունն օդում 3,5 անգամ ավելի շատ է, քան ձմռանն ու աշնանը:
Posted in Հեռավար ուսուցում, Բնագիտություն - Կենսաբանություն, Թարգմանություններ

Ինչպես է վիրուսը ներթափանցում բջջի մեջ

Վիրուսը օգտագործում է խոշոր S գլիկոպրոտեինները մարդու բջիջներ մուտք գործելու համար: Նրանք կպնում են բջջի մեմբրանի ընկալիչներին: Այս կապը համոզում է բջջին, որ վիրուսը վտանգավոր չէ ինչը թույլ է տալիս նրան ներս մտնել։ Դրա ճշգրիտ մեխանիզմը հայտնի չէ․ Հնարավոր է, վիրուսը կապվում է մարդու բջիջների մեմբրանի հետ` իր պարունակությունը արձակելով ցիտոպլազմայի մեջ: Այլընտրանքորեն, ինչպես ցույց է տրված այստեղ, մարդու բջիջը կլանում է վիրուսը մի գործընթացում, որը կոչվում է էնդոցիտոզ։ Ցիտոպլազմայի ներսում գտնվող էնդոսոմը բացահայտում է վիրուսի գենետիկական նյութը՝ մի շղթայից կազմված ՌՆԹ- ն։ Վիրուսը առևանգում է բջջի ներքին համակարգը, որպեսզի ՌՆԹ և N սպիտակուցներ կրկնապատկի։ Այն նաև օգտագործում է էնդոպլազմային ցանցաթաղանթը իր M սպիտակուցի արտաքին շերտը և բոլոր կարևոր S սպիտակուցները ձևավորելու համար։ Կրկնապատկվելուց հետո վիրուսը գոլջիի ապարատի օգնությամբ դուրս է գալիս բջջից որպեսզի կարողանա վարակել մնացած բջջիջներին, այդ գործընթացը կոչվում է էկզոցիտոզ։ Մինչդեռ, էնդոպլազմային ցանցում վիրուսի կողմից առաջրաց սթրեսը, ի վերջո, հանգեցնում է ապոպտոզի կամ բջջային մահվան։

Նոր կորոնավիրուսով վարակվելու մեծ հավանականության խմբի մեջ են մտել ծխողները և ալկոհոլ գործածող մարդիկ: Այսպիսի կարծիք է հայտնել Սեչենովի անվան Մոսկվայի պետական բժշկական համալսարանի պրոֆեսոր, Հանրային առողջության ռուսական ասոցիացիայի նախագահ Անդրեյ Դյոմինը:

 

Posted in Հեռավար ուսուցում, Անգլերեն

Gerunds and Infinitives

1. Nate deserved to win the prize for writing that amazing short story about traveling through Peru. I don’t understand his not receiving the award.

2. I can’t believe you wanted to go fishing, and you forgot to bring a fishing pole. How did you expect to catch any fish? Were you just going to sit in the river trying to catch fish with your bare hands? You would have had a hard time doing that!

3. Vince is determined to save enough money to travel to South Africa next year. If he avoids wasting his money and manages to save what he needs to make the trip, he plans on leaving in June.

4. When Sam mentioned wanting to go swimming, Nina warned him not to go into the river. She explained that the national park did not allow visitors to swim for several reasons. The number one reason for not permitting visitors to swim was the large number of crocodiles in the park.

5. The Oscar-winning actor avoids talking to his fans and refuses to give his autograph. Moreover, he has difficulty giving interviews and appears to have problems interacting with other people. Doesn’t he seem way too shy to be an actor?

6. Simone and Michael discussed going to Tahiti on their honeymoon, but they had very different opinions about visiting such an expensive destination. Michael said that after such a costly wedding, he couldn’t see spending so much money on a vacation. Simone defended their going to Tahiti by arguing that a honeymoon is a once in a lifetime experience.

7. Using a search engine to look things up on the Internet is a skill that all students need to learn. That is why the government is urging schools to begin teaching basic computer skills in elementary school. Schools also encourage parents to reinforce these skills at home by surfing the Internet together with their children.

8. Samantha kept having problems with her computer at work. Her co-worker Denise suggested shutting down the computer and restarting it to see if that would solve the problem.

9. Jack’s interest in learning foreign languages is a major factor in his decision to move to China. One of his life-long goals is to learn to speak Chinese fluently. Learning Chinese will be quite a challenge, but living in China should enable him to achieve his goal of mastering the language more quickly.

10. Simon’s attempts to find accommodation in Paris were not very successful. He tried calling every hotel in his guidebook, but he was shocked to discover they were all full. He called all the youth hostels to find out if they had any beds, but they were full, too. Another traveler advised him to go to the tourist information office to ask for help, but the office was closed. Although Simon hated the idea of leaving Paris without having seen anything, the thought of sleeping in the train station or walking the streets all night convinced him to take the train to another city to look for accommodation there.

Posted in Հեռավար ուսուցում, Անգլերեն

Verb Tense

1. You look really great! Have you been working out at the fitness center recently?

2. A: What were you doing when the accident occurred?
B: I  was trying to change a light bulb that had burnt out.

3. I have had the same car for more than ten years. I’m thinking about buying a new one.

4. If it snows this weekend, we will go skiing near Lake Tahoe.

5. A: What do you call people who work in libraries?
B: They are called librarians.

6. I came to England six months ago. I started my economics course three months ago. When I return to Australia, I will have been studying for nine months and I will have been in England for exactly one year.

7. Sam arrived in San Diego a week ago.

8. Samantha lived in Berlin for more than two years. In fact, she was living there when the Berlin wall came down.

9. If Vera keeps drinking, she will eventually lose her job.

10. The Maya established a very advanced civilization in the jungles of the Yucatan; however, their culture had virtually disappeared by the time Europeans first arrived in the New World.

11. Shhhhh! Be quiet! John is sleeping.

12. It has been raining all week. I hope it stops by Saturday because I want to go to the beach.

13. Listen Donna, I don’t care if you missed the bus this morning. You have been late to work too many times. You are fired!

14. I am sick of rain and bad weather! Hopefully, when we  wake up tomorrow morning, the sun will be shining.

15. I have not traveled much yet; however, I will have visited the Grand Canyon and San Francisco by the time I leave the United States.

16. I had seen many pictures of the pyramids before I went to Egypt. Pictures of the monuments are very misleading. The pyramids are actually quite small.

17. In the last hundred years, traveling has become much easier and very comfortable. In the 19th century, it  took two or three months to cross North America by covered wagon. The trip was very rough and often dangerous. Things have changed a great deal in the last hundred and fifty years. Now you can fly from New York to Los Angeles in a matter of hours.

18. Joseph’s English is really improving, isn’t it? He has been watching American television programs and studying his grammar every day since he first arrived in San Diego. Soon he will be totally fluent.

19. When I arrived home last night, I discovered that Jane had prepared a beautiful candlelight dinner.

20. If you need to contact me sometime next week, I will be staying at the Sheraton in San Francisco.

Posted in Հեռավար ուսուցում, Էկոլոգիա

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՋՐԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԸ

ՀՀ-ում ջրի խնդիր կա, և այդ ...

Այժմ ցանկացած երկրում նկատվում է հատկապես քաղցրահամ ջրերի պակաս, որից բնականաբար չի խուսափում նաեւ Հայաստանը:
ՀՀ-ն քաղցարահամ ջրերի պաշարներով համարվում է «միջին չափով ապահովված» պետություն, բայց այս հանգամանքը չի նշանակում, որ մենք պետք է ավելի քիչ ուշադրություն դարձնենք այս ոլորտին: Քանի որ ոռոգելի երկրագործությունը գյուղատնտեսության 80%-ն է կազմում, ապա Հայաստանում այս խնդրին պետք է առաջնային դեր տրվի: Մինչեւ 1990 թվականը Հայաստանում կառուցվել եւ գործել են 80 ջրամբարներ, ջրանցքներ, 403 պոմպակայան, 2221 խորքային եւ արտեզյան հորեր…
ՀՀ-ն հարուստ չէ մակերեւութային ջրերով: Դրանք կազմում են գետերը եւ լճերը: ՀՀ գետերը լեռնային են, որոնց համար բնորոշ են խոր ձորեր եւ նեղ կիրճեր: Հայաստանում եղած լճերը հիմնականում բարձր լեռնային են եւ փոքր, բացառությամբ Սեւանա լճի:
Ըստ հաշվարկների, տեղումների արդյունքում լրացուցիչ գոյանում է 17.6 մլրդ. Խորանարդ մետր ջուր, իսկ մոտ 11.5 մլրդ, խոր. մետր ջուրը ենթարկվում է գոոլորշիացման:
Գետերի հոսքերի սեզոնային տատանումների հետ կապված խնդիրները լուծելու համար կառուցվել են 79 պատվարներ, որոնց ընդհանուր հզորությունը հասնում է 1.1 մլրդ. Խոր. մետր: Այս պատվարների մեծ մասը նախատեսված են մեկ նպատակի համար. Այսպես 70 ջրամբարներ օգտագործվում են ոռոգման նպատակով, իսկ 6-ը նախատեսված են հիդրոէներգիայի արտադրության նպատակով, եւ միայն 3-ը օգտագործվում են երկակի նպատակով, ասինքն ոռոգման եւ կենցաղային ջրամատակարման համար:
Սեւանա լիճը մեծ դեր ունի Հայաստանի գյուղատնտեսության մեջ: Այն քաղցրահամ լիճ է, ուստի իր ջրային պաշարները շատ են օգտագործվում գյուղատնտեսության մեջ: Եւ այդ իսկ պատճառով լճի հայելին փոքրացել է: Այդ խնդիրը փորձել լուծելու նպատակով կառուցվել է Արփա-Սեւան ջրատարը:
Հայաստանը հարուստ է ստորգետնյա ջրերով: ՀՀ-ն այն միակ երկրներից է, որի բնակավայրերի գերակշռելի մասը ոռոգվում է ստորգետնյա ջրերի հաշվին: Սրանք բավական հարմար են, քանզի ունեն բարձր որակական ցուցանիշներով եւ չեն ենթադրում լրացուցիչ մաքրման գործընթացներ: Սակայն վերջին տարիների հանրապետության տնտեսության ծանր վիճակի պայմաններում առաջ են եկել ջրային պաշարների աղտոտման լուրջ վտանգ ներկայացնող նախադրյալներ:
Չնայած ստորգետնյա ջրերի որակի մասին վերջին տվյալները սակավ են, այնուհանդերձ կարելի է ենթադրել, որ ընդհանուր առմամբ ստորգետնյա ջրային աղբյուրների որակական հատկանիշը շատ բարձր է: Հայաստանի տարածքների մեծ մասում աղբյուրների ջուրը կարելի է օգտագործել որպես խմելու ջուր՝ առանց լրացուցիչ մաքրման եւ մշակման:Որոշ աղբյուրներ, այնուամենայնիվ, շեղումներ ունեն քիմիական եւ կենսաբանական ստանդարտներից եւ չեն կարող օգտագործվել խմելու նպատակով: Աղբյուրների մոտավորապես 25%-ը պարունակում են նիտրատների, նիտրիտների եւ ֆտորի բարձր կոնցետրացիաներ: Որպեսզի հնարավոր լինի կանխել հետագա աղտոտումը, ստորգետնյա աղբյուրների շրջակայքում պետք է ստեղծվեն սանիտարական գոտիներ:

Posted in Հեռավար ուսուցում, Քաղաքագիտություն

ՀՀ դատական համակարգ

Դատական իշխանությունը պետական իշխանության հատուկ, անկախ մարմիններին՝ դատարաններին պատկանող բացառիկ իրավունքն է հատուկ դատավարական կարգով քննել իրավական վեճերն օրինակության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և վերականգման նպատակով։

Դատական իշխանության հատկանիշները՝ իշխանությունների տարանջատման համակարգում, հանդիսանում են անկախությունը, ինքնուրույնությունը և առանձնացվածությունը։

Դատարանը և դատավորները չպետք է կախված լինեն ո՛չ օրենսդիր, ո՛չ գործադիր պետական մարմիններից, կազմակերպություններից ու անհատներից, նաև՝ վերադաս դատարաններից։ Դատարաններն իրենց գործառույթները կատարում են զերծ մնալով որևէ ազդեցությունից կամ ներգործությունից։

Դատարաններն գործում են առանց ինչ-որ ենթակայության, օրենքով իրենց տրված լիազորությունների հիման վրա։ Դատարանների կայացրած որոշումները անքակտելի են և չունեն ինչ-որ մեկի հաստատման կարիքը։ Դատարանի որոշումը, որն օրինական ուժի մեջ է, կատարումն պարտադիր է բոլորի համար։

Դատական համակարգը չի ենթարկվում և չի հարում պետական իշխանության որևէ այլ համակարգի։ Բայց դա չի նշանակում, որ դատական համակարգը լրիվ մեկուսացված է այլ իշխանություններից։ Օրենսդիր մարմինն ընդունում է օրենքներ, որոնց համապատասխան կազմակերպվում և գործում են դատարանները։

Դատարանն անկախ և ինքնուրույն մարմին է։ Դատարանը կայացնում է որոշումներ պետության անունից՝ լուծելուվ կոնկրետ վեճերը, պարտադիր ղեկավարվելով օրենքով։

Դատական համակարգը պետության բոլոր դատարանների ամբողջությունն է, որը միավորում է ընդհանուր խնդիրներ ունեցող, միասնական սկզբունքներով կազմակերպված և գործող, միմյանց հետ արդարադատության իրականացման հարաբերություններով կապված բոլոր դատարաններին։Հայաստանի Հանրապետության դատարանների ամբողջությունը բաժանվում է 2 ենթահամակարգերի՝

  • Սահմանադրական դատարան
  • Ընդհանուր իրավասության դատարաններ (առաջին, վերաքննիչ, վճռաբեկ ատյանի դատարաններ), մասնագիտացված դատարաններ.

Սահմանադրական դատարան, պետական իշխանության դատական ճյուղին պատկանող սահմանադրական վերահսկողության մարմին, որի իրավասության ներքո է գտնվում սահմանադրությանը իրավական նորմերի համապատասխանության գնահատումը: Սահմանադրական դատարանը (ի տարբերություն մնացած բոլոր դատարանների) իրավունք ունի ուժը կորցրած ճանաչել օրենքը կամ նորմատիվ իրավական ակտը, եթե այն ճանաչվի հակասահմանադրական:

Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը(այսուհետ՝ Դատարան) իր իրավասության սահմանում վերանայում է ընդհանուր իրավասության դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերը, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված բացառիկ դեպքերում՝ միջանկյալ դատական ակտերը։ Դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում։ Ընդհանուր իրավասության դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի դեմ բերված բողոքները դատարանում քննվում են կոլեգիալ՝ երեք դատավորի կազմով, իսկ միջանկյալ դատական ակտերի դեմ բերված բողոքները՝ միանձնյա։ Դատարանում գործի քննությունն իրականացվում է Վճռաբեկ դատարանում գործի քննության կանոններով, եթե ՀՀ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով այլ կանոններ նախատեսված չեն։ Դատարանի դատական ակտերն օրինական ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից մեկ ամիս հետո։

Դատարանը կազմված է Դատարանի նախագահից և 16 դատավորից։ Դատարանի նախագահը դատավոր է և ունի հետևյալ լիազորությունները՝

  1. ապահովում է Դատարանի բնականոն գործունեությունը,
  2. հետևում է դատավորների աշխատանքային կարգապահության պահպանմանը,
  3. հետևում է դատավորների կողմից գործի քննության ժամկետների պահպանմանը, գործի քննության ժամկետների խախտման վերաբերյալ իր եզրակացությունը ներկայացնում է դատարանների նախագահների խորհրդի էթիկայի հանձնաժողով,
  4. դատավորի կողմից վարքագծի կանոնագրքի պահանջների խախտում հայտնաբերելիս անհրաժեշտության դեպքում այդ մասին համապատասխան հաղորդում է ներկայացնում դատարանների նախագահների խորհրդի էթիկայի հանձնաժողով,
  5. դատավորներին օրենքով սահմանված կարգով տրամադրում է արձակուրդ,
  6. դատավորի արձակուրդի կամ ժամանակավոր այլ բացակայության դեպքում, ըստ անհրաժեշտության, վերաբաշխում է նրա վարույթում գտնվող գործերը,
  7. Դատարանի նախագահի արձակուրդի կամ ժամանակավոր այլ բացակայության դեպքում նշանակում է փոխարինող,
  8. վերահսկում է Դատարանի աշխատակազմի գործունեությունը,
  9. ներկայացնում է Դատարանն այլ մարմինների հետ հարաբերություններում,
  10. իրականացնում է օրենքով իրեն վերապահված այլ լիազորություններ։

Դատարանն ունի աշխատակազմ, որը հանդիսանում է Դատական դեպարտամենտի առանձնացված ստորաբաժանումը և ծառայում է ապահովելու համար դատարանի բնականոն գործունեությունը։ Աշխատակազմի իրավական վիճակն ու գործունեության կարգը սահմանվում են ՀՀ օրենքներով, աշխատակազմի կանոնադրությամբ, հիմնադրի որոշումներով (հրամաններով) և այլ իրավական ակտերով։

Դատարանին կարելի է դիմել՝ փաստաթղթերը դատարանի գրասենյակ հանձնելով կամ դրանք փոստի միջոցով առաքելով։ Դատարանի դատական տարածքը Հայաստանի Հանրապետության տարածքն է։

Հայաստանի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարան, Հայաստանի բարձրագույն դատական ատյանը (բացի սահմանադրական արդարադատության հարցերից), որը կոչված է ապահովելու օրենքի միատեսակ կիրառությունը: Վճռաբեկ դատարանի լիազորությունները սահմանվում են Հայաստանի Սահմանադրությամբ և օրենքով: Հայաստանում գործում է մեկ Վճռաբեկ դատարան, որի նստավայրը գտնվում է Երևան քաղաքում։

Վճռաբեկ դատարանի գործունեության նպատակն է ապահովել օրենքի միատեսակ կիրառությունը, ճիշտ մեկնաբանությունը և նպաստել իրավունքի զարգացմանը։ Վճռաբեկ դատարանը բողոքի հիման վրա օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով վերանայում է վերաքննիչ և վարչական դատարանների դատական ակտերը։ Վճռաբեկ դատարանի ակտն օրինական ուժի մեջ է մտնում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։

Ներկայումս Վճռաբեկ դատարանը կազմված է դատարանի նախագահից, քրեական պալատից և քաղաքացիական և վարչական պալատից։ Քրեական պալատը կազմված է պալատի նախագահից և հինգ դատավորից, քաղաքացիական և վարչական պալատը՝ պալատի նախագահից և ինը դատավորից։

Վճռաբեկ դատարանը գլխավորում է Վճռաբեկ դատարանի նախագահը, ով իրականացնում է Վճռաբեկ դատարանի պալատի նախագահին և դատավորին օրենքով վերապահված բոլոր լիազորությունները։

Վճռաբեկ դատարանի նախագահը՝

  1. ապահովում է Վճռաբեկ դատարանի բնականոն գործունեությունը.
  2. հրավիրում և վարում է Վճռաբեկ դատարանի նիստերը.
  3. ՀՀ պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակման է ուղարկում Վճռաբեկ դատարանի որոշումները.
  4. Վճռաբեկ դատարանի դատավորներին, օրենքով սահմանված կարգով, տրամադրում է արձակուրդ.
  5. վերահսկում է Վճռաբեկ դատարանի աշխատակազմի գործունեությունը.
  6. ներկայացնում է Վճռաբեկ դատարանն այլ մարմինների հետ հարաբերություններում.
  7. օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով կարգապահական վարույթ է հարուցում Վճռաբեկ դատարանի պալատի նախագահի կամ պալատի դատավորի նկատմամբ.
  8. վարում է Արդարադատության խորհրդի նիստերը.
  9. իրականացնում է օրենքով իրեն վերապահված այլ լիազորություններ։
Posted in Հեռավար ուսուցում, Քաղաքագիտություն

ՀՀ քրեական օրենսգրքում անչափահասների օրենսգրքի պատասխանատվության և քրեական վաղեմության վերաբերյալ հոդվածներ

Հոդված 23. Քաղաքացու բնակության վայրը

2. Տասնչորս տարեկան չդարձած անչափահասների կամ խնամակալության տակ գտնվող քաղաքացիների բնակության վայր է համարվում նրանց օրինական ներկայացուցիչների` ծնողների, որդեգրողների կամ խնամակալների բնակության վայրը:

Հոդված 24. Քաղաքացու գործունակությունը

1. Իր գործողություններով քաղաքացիական իրավունքներ ձեռք բերելու և իրականացնելու, իր համար քաղաքացիական պարտականություններ ստեղծելու ու դրանք կատարելու քաղաքացու ունակությունը (քաղաքացիական գործունակություն) լրիվ ծավալով ծագում է չափահաս, այսինքն` տասնութ տարեկան դառնալու պահից:

2. Տասնվեց տարին լրացած անչափահասը կարող է լրիվ գործունակ ճանաչվել, եթե նա աշխատում է աշխատանքային պայմանագրով կամ ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի համաձայնությամբ զբաղվում է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ:

Անչափահասին լրիվ գործունակ ճանաչելը (էմանսիպացիա) կատարվում է խնամակալության և հոգաբարձության մարմնի որոշման հիման վրա` ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի համաձայնությամբ, իսկ նման համաձայնության բացակայության դեպքում` դատարանի վճռով:

Ծնողները, որդեգրողները և հոգաբարձուն պատասխանատվություն չեն կրում լրիվ գործունակ ճանաչված անչափահասի պարտավորությունների, մասնավորապես նրա կողմից պատճառված վնասի հետևանքով առաջացած պարտավորությունների համար:

3. Այն դեպքում, երբ օրենքով թույլատրվում է ամուսնանալ մինչև տասնութ տարեկան դառնալը, քաղաքացին լրիվ ծավալով գործունակություն է ձեռք բերում ամուսնանալու պահից:

Ամուսնության հետևանքով ձեռք բերված գործունակությունը լրիվ ծավալով պահպանվում է նաև մինչև տասնութ տարեկան դառնալն ամուսնալուծվելուց հետո:

Ամուսնությունն անվավեր ճանաչելիս` դատարանը կարող է վճիռ կայացնել դատարանի կողմից որոշված պահից անչափահաս ամուսնու գործունակության լրիվ կորստյան մասին:

Հոդված 29. Մինչև տասնչորս տարեկան անչափահասների գործունակությունը

1. Տասնչորս տարեկան չդարձած անչափահասների (փոքրահասակների) փոխարեն գործարքները, բացառությամբ սույն հոդվածի 2-րդ կետում նշվածների, նրանց անունից կարող են կնքել միայն նրանց ծնողները, որդեգրողները կամ խնամակալները:

2. Վեցից մինչև տասնչորս տարեկան փոքրահասակներն իրավունք ունեն ինքնուրույն կնքել`

1) մանր կենցաղային գործարքներ.

2) նոտարական վավերացում կամ գործարքներից ծագող իրավունքների պետական գրանցում չպահանջող` անհատույց օգուտներ ստանալուն ուղղված գործարքներ.

3) օրինական ներկայացուցչի կամ վերջինիս համաձայնությամբ երրորդ անձանց կողմից որոշակի նպատակով կամ ազատորեն տնօրինելու համար տրամադրված միջոցները տնօրինելու գործարքներ:

3. Փոքրահասակի գործարքներով` ներառյալ նրա կողմից ինքնուրույն կնքված գործարքները, գույքային պատասխանատվություն են կրում նրա ծնողները, որդեգրողները կամ խնամակալը, եթե չապացուցեն, որ պարտավորությունն իրենց մեղքով չի խախտվել: Այդ անձինք, օրենքին համապատասխան, պատասխանատվություն են կրում նաև փոքրահասակի պատճառած վնասի համար:

Հոդված 30. Տասնչորսից մինչև տասնութ տարեկան անչափահասների գործունակությունը

1. Տասնչորսից մինչև տասնութ տարեկան անչափահասները կարող են գործարքներ կնքել իրենց օրինական ներկայացուցիչների` ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի գրավոր համաձայնությամբ, բացառությամբ սույն հոդվածի 2-րդ կետում նշված գործարքների:

Այդպիսի անչափահասի կնքած գործարքը վավեր է նաև նրա ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի` հետագայում տված գրավոր հավանության դեպքում:

2. Տասնչորսից մինչև տասնութ տարեկան անչափահասները, առանց ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի համաձայնության, իրավունք ունեն`

1) տնօրինել իրենց աշխատավարձը, կրթաթոշակը և այլ եկամուտները.

2) իրականացնել գիտության, գրականության կամ արվեստի ստեղծագործության, գյուտի կամ մտավոր գործունեության` օրենքով պահպանվող այլ արդյունքի հեղինակի իրավունքներ.

3) օրենքին համապատասխան` ավանդներ մուծել վարկային հաստատություններ և տնօրինել դրանք.

4) կնքել կենցաղային մանր գործարքներ և սույն օրենսգրքի 29 հոդվածի 2-րդ կետով նախատեսված այլ գործարքներ:

Տասնվեց տարեկան դառնալիս` անչափահասներն իրավունք ունեն նաև, կոոպերատիվների մասին օրենքներին համապատասխան, լինել կոոպերատիվի անդամ:

3. Տասնչորսից մինչև տասնութ տարեկան անչափահասներն ինքնուրույն գույքային պատասխանատվություն են կրում սույն հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերին համապատասխան կնքված իրենց գործարքներով: Այդպիսի անչափահասներն իրենց պատճառած վնասի համար պատասխանատվություն են կրում սույն օրենսգրքին համապատասխան:

4. Ծնողների, որդեգրողների կամ հոգաբարձուի կամ խնամակալության և հոգաբարձության մարմնի միջնորդությամբ դատարանը կարող է բավարար հիմքերի առկայության դեպքում սահմանափակել տասնչորսից մինչև տասնութ տարեկան անչափահասի` իր աշխատավարձը, կրթաթոշակը կամ այլ եկամուտներն ինքնուրույն տնօրինելու իրավունքը կամ զրկել նրան այդ իրավունքից, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անչափահասը լրիվ ծավալով գործունակություն է ձեռք բերել սույն օրենսգրքի 24 հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերին համապատասխան:

Հոդված 33. Խնամակալություն և հոգաբարձություն

1. Խնամակալությունը և հոգաբարձությունը սահմանվում են անգործունակ կամ սահմանափակ գործունակ քաղաքացիների իրավունքների և շահերի պաշտպանության համար: Անչափահասների նկատմամբ խնամակալություն և հոգաբարձություն սահմանվում է նաև նրանց դաստիարակելու նպատակով: Դրան համապատասխան, խնամակալների և հոգաբարձուների իրավունքներն ու պարտականությունները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության ընտանիքի մասին օրենսգրքով:

2. Խնամակալները և հոգաբարձուներն առանց հատուկ լիազորության հանդես են գալիս իրենց խնամարկյալների իրավունքների ու շահերի պաշտպանությամբ` ցանկացած անձանց հետ հարաբերություններում` ներառյալ դատարանում:

3. Անչափահասների նկատմամբ խնամակալություն և հոգաբարձություն սահմանվում են նրանց ծնողների, որդեգրողների բացակայության, դատարանով ծնողներին ծնողական իրավունքներից զրկելու, ինչպես նաև այն դեպքերում, երբ անչափահասներն այլ պատճառներով մնացել են առանց ծնողական խնամքի, մասնավորապես, երբ ծնողները խուսափել են նրանց դաստիարակությունից կամ նրանց իրավունքների և շահերի պաշտպանությունից:

Հոդված 34. Խնամակալություն

1. Խնամակալություն սահմանվում է տասնչորս տարին չլրացած անչափահասների, ինչպես նաև հոգեկան խանգարման հետևանքով դատարանով անգործունակ ճանաչված քաղաքացիների նկատմամբ:

2. Խնամակալները խնամարկյալների ներկայացուցիչներն են օրենքի ուժով և նրանց անունից ու ի շահ նրանց կնքում են բոլոր անհրաժեշտ գործարքները: